Arap Dilinde El-Mürekkabü’l-Mevsûlî ve Türleri

Bu araştırma, Arap dilindeki el-Mürekkebü’l-Mevsûlî yapısını incelemekte ve onun bölümlerini ve cümle yapısına etkisini ayrıntılı bir şekilde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, öncelikle el-Mürekkebü’l-Mevsûlî kavramını tanımlayarak ‘‘mürekkeb” ve ‘‘mevsûl” terimlerini açıklamakta, ardından bu yapıyı iki ana kategoriye ayırmaktadır. Birinci kategori, el-Mürekkebü’l-Mevsûlî el-İsmî olup kendi içinde iki türe ayrılmaktadır: ‘‘İsmü’l-Mevsûl el-Hâss” ve ‘‘İsmü’l-Mevsûl el-Müşterek’’. Bu bölümde, her bir ismü’l-mevsûl türü, işlevi ve cümledeki i‘rab konumu açısından ele alınmakta, ayrıca ismü’l-mevsûl’ün sılası olan ve bir cümle veya şibhü cümle şeklinde gelen cümletü’s-sıla detaylı bir şekilde incelenmektedir. Cümletü’s-sılanın fiil, fâil ve ismü’l-mevsûle dönen bir âid zamiri içermesi gerektiği vurgulanmaktadır. Ayrıca, cümletü’s-sılanın haberî olduğu, inşâ’î veya te‘accüb ifadeleri içermediği belirtilmektedir. Bu bölümde ayrıca, el-Mürekkebü’l-Mevsûlî el-İsmî’de hazf caiz midir? sorusu, ismü’l-mevsûl, fiil veya âid zamiri açısından ele alınmaktadır. İkinci kategori, el-Mürekkebü’l-Mevsûlî el-Harfîdir. Bu bölümde hurûfü’l-mevsûl tanıtılmakta, anlamları açıklanmakta ve fiillerle (mâzî, mudâri‘ ve emir) nasıl birleştiği detaylandırılmaktadır. Ayrıca, bu hurûf’un sılasındaki işlevi ve i‘rab yönü analiz edilmekte, âid zamirine ihtiyaç duymadığı belirtilmektedir. Bu bölümde ayrıca, el-Mürekkebü’l-Mevsûlî el-Harfî’de hazf işleminin hükmü ve şartları da incelenmektedir. Son olarak, el-Mürekkebü’l-Mevsûlî el-İsmî ile el-Mürekkebü’l-Mevsûlî el-Harfî arasındaki nahvî farklılıklar ortaya konmakta ve araştırma, el-Mürekkebü’l-Mevsûlî’nin müstakil bir yapı olarak ele alınması gerektiğini, isnâdî veya takyîdî bir yapı olmadığını ve Sîbeveyh’e göre isim olarak kullanılabileceğini ortaya koyarak tamamlanmaktadır.