5:0-6:0 YAŞ ARASI ÇOCUKLARDA ANLATIM BİÇİMLERİ VE KÜL KEDİSİ ANLATISININ DİLBİLİMSEL ANALİZİ

Bu çalışmanın amacı, 5:0-6:0 yaş arası çocuklarda dil edinimi ve anlatım biçimlerini kuramsal ve uygulamalı olarak ele almak; özelde ise 5 yaşındaki bir çocuğun “Külkedisi” (Sindirella) anlatısını dilbilimsel açıdan incelemektir. Giriş bölümünde dilin insana özgü bir yeti olarak tarihsel ve kültürel boyutları özetlenmiş, dil ediniminin doğumdan önce başlayıp yaşam boyu süren dinamik bir süreç olduğu vurgulanmıştır. Dil edinimi kuramları, ruhdilbilimsel yaklaşımlar, Piaget ve Vygotsky gibi kuramcıların bilişsel ve sosyal gelişim bağlamındaki görüşleri ile 0–6 yaş dil gelişim özellikleri alanyazın temelli olarak değerlendirilmiştir. Uygulama bölümünde, okul öncesi eğitime devam eden 5 yaşındaki bir çocuktan, resimli bir kitaba bakarak “Külkedisi” anlatısını yeniden kurması istenmiş; anlatı ses kaydıyla toplanmış ve sözlü dil özellikleri korunarak ayrıntılı bir biçimde yazıya aktarılmıştır. Ardından, anlatı yer, zaman ve kişi öğeleri; zaman belirteçleri ve zaman ekleri; tümce türleri, fonolojik özellikler ve sözcük düzeyindeki sapmalar açısından çözümlenmiştir. Bulgular, çocuğun anlatısında “sonra” zaman belirtecinin olayları sıralama ve anımsama aracı olarak yoğun biçimde kullanıldığını, -miş’li geçmiş zamanın anlatıyı kurmada temel işlev üstlendiğini göstermektedir. “Hap/ hep”, “hayakkabı/ ayakkabı”, “herkez/ herkes” gibi sesletimsel sapmalar ile ek ve çekim hataları, çocuk dilinde görülen tipik gelişimsel özellikler olarak değerlendirilmiştir. Çocuğun hem basit hem bileşik tümceleri, özellikle dolaylı anlatım yapılarını kullanabilmesi, anlatı kurma ve başkalarının sözünü aktarma becerilerinin 5 yaş düzeyinde önemli ölçüde geliştiğini ortaya koymaktadır. Çalışma, tek bir anlatı örneği üzerinden çocuk dilinin yapısal özelliklerini görünür kılarak hem çocuk dilbilimi araştırmalarına hem de okul öncesi dil eğitimi uygulamalarına katkı sunmayı hedeflemektedir.